Zulueta

falece-zuluetaSen dúbida, Alfonso Zulueta  de Haz foi un dos bos e xenerosos. Unha estirpe de persoas das que ningunha sobra.

Na miña necrolóxica só dúas notas: ademais da súa coñecidísima faceta de impulsor de iniciativas culturais, foi un alicerce das entidades sociais de Galicia. Impulsor dunha das máis antigas asociacións de persoas con discapacidade intelectual e os seus familiares, a Asociación Juan XXIII de Pontevedra, creou tamén a primeira entidade social do país especializada na tutela de persoas adultas, a Fundación Sálvora. A tutela de persoas adultas é unha realidade crecente na nosa sociedade, en especial pola perda de facultades intelectuais da xente máis maior, pero tamén pola supervivencia crecente de persoas que nacen con discapacidades que imposibilitan unha vida adulta autónoma. Fan falta iniciativas como estas de Zulueta para vertebrar os problemas sociais do país e darlles voz ante o conxunto da sociedade, para dar esperanza ás persoas e ás familias, para camiñar xuntos.

O outro aspecto que quero destacar é que Zulueta foi un convencido da normalización lingüística. En demasiadas ocasións a xente evita cargar cos esforzos da normalización e trata de que sexa o Estado (encarnado na Xunta de Galicia) quen asuma o protagonismo do proceso. Zulueta, como home de leis, era ben consciente de que as leis deben acompañar o proceso social; sen elas, perdemos dereitos e perdemos falantes cada día. Pero o Estado non pode substituír a vontade de existencia cultural da xente, do pobo, de cada quen. Se aínda somos galegos é por obra do idioma,… non da Xunta de Galicia. Coincidín con Zulueta nunha sinatura masiva dun testamento a prol do galego nas exequias. Esta iniciativa súa compromete á familia de cada unha das persoas que asinamos a que se despidan de nós cun acto de despedida oficiado en galego. O documento tamén compromete aos oficiantes. Zulueta, como crente, tiña a vontade firme de impoñer ao crego que oficiase o seu funeral o idioma no que dirixirse aos presentes, ao defunto ausente e ao mesmo Deus, que na utopía do notario pontevedrés afincado en Vigo, estará a eternidade toda a cantar e contarlle contos en galego.

Na inauguración dunha Igrexa Evanxélica (romanesa) en Vigo

Por invitación de Vasile, un xitano romanés a quen aprecio, asistín na noite do venres 12 de febreiro á inauguración da Biserica (Igrexa) Evanxélica da comunidade dos romaneses en Vigo. En honra á verdade, só asistín ás dúas primeiras horas da celebración, que se demorou ata entrada a madrugada. Porén, foi tempo suficiente para cumprir co meu compromiso social de acompañar a xente que aprecio nun momento que estas persoas consideran importante.

A barreira do idioma, dado que o meu nivel de compresión do romanés falado e cantado é escaso, fixo que non puidese comprender a cerimonia na súa totalidade. Con todo, a linguaxe non verbal, a música e a miña experiencia noutras celebracións evanxélicas permitíronme estar cómodo e participar adecuadamente no acontecemento.

A alma dun mundo sen corazón

A miseria relixiosa é, nun dos expresión do sufrimento real e unha protesta contra o sufrimento real. A relixión é o suspiro da criatura oprimida, a alma dun mundo sen corazón, xa que é a alma de condicións sen alma. É o opio do pobo.

  1. Marx. Zur Kritik der Hegelschen Rechtsphilosophie

Despois de tantos anos de aparición do evanxelismo entre os xitanos en Galicia (hai máis de vinte cinco anos que asistín por primeira vez a un culto e hai máis de trinta e cinco que se abriu a Igrexa de Filadelfia en Tui, onde eu vivía), unha das cuestións que segue chamando a miña atención, é a relación entre a irrupción dos movementos relixiosos de carácter evanxélico e o mundo da discriminación e a exclusión social. Os cultos evanxélicos agroman entre os colectivos sociais que sofren diferentes formas de marxinación. E articulan unha resposta cultural propia, que os dota de identidade, de sentido e de normas propias. Teñen liberdade para expresarse na súa lingua, empregando as súas formas culturais, incluíndo a música, e os líderes relixiosos forman parte do propio colectivo, non proceden de elites culturais percibidas como alleas, como adoita a acontecer cos líderes relixiosos das igrexas maioritarias.

No caso dos romaneses en Vigo, a lingua e a extracción social son determinantes para identificarse coa nova Igrexa. Ora ben, non se trata dun fenómeno que aconteza na diáspora, fóra de Romanía. As comunidades xitanas en Romanía veñen organizando os seus cultos evanxélicos, á marxe da Igrexa Ortodoxa e doutras confesións tradicionais no país. Tiven ocasión de comprobar in situ a importancia que se lle concede nestas comunidades á aparición desas congregacións, desconformes coas normas da maioría, inconformistas e emprendedoras.

O relixioso é o social

En ocasións acontece que as maiorías convertémonos en minorías ao atoparnos nun contexto diferente. De súpeto Antía e eu, que acudiamos convidados, vímonos rodeados de romaneses no medio dun salón que albergaba máis de duascentas persoas, entusiastas da inauguración da súa nova Igrexa. A maioría de mulleres e homes polo seu aspecto e pola súa forma de vestir, eran xitanos. Viñeran os máis deles de Vigo. Pero moitos achegáranse desde Portugal. E, polo que puiden entender, tamén do resto de Galicia e mesmo de Madrid.

A Igrexa reproducía á perfección a pirámide de poboación da poboación romanesa de Galicia. Tratábase dunha mostra perfecta. Iso fíxome pensar na afirmación de Durkheim que o relixioso é o social, especialmente nas sociedades primixenias. Con isto non quere dicir que non exista increnza e mesmo rexeitamento da relixión nesas sociedades. Igual que nas sociedades aborixes australianas que Durkeim toma en consideración, e nas que había individuos que decidían conscientemente no participar dos rituais e das normas do grupo, tamén aquí faltaban moitos romaneses que viven en Vigo. Pero o sentido da afirmación é outro: a relixión produce sentido social e serve para a reprodución social.

Por ese motivo, non é de estrañar que fose moi apreciable unha forte segregación de xénero na Igrexa, e que as mulleres adquirisen un rol secundario. Cando eu saín, elas nin sequera comezaran a cantar as cancións que lles eran propias. Ata o momento, o canto fora dirixido por homes, que facían de solistas e de animadores. As principais cancións foran coreadas tamén polos homes, que mesmo batían palmas, entusiasmados. Que elas estaban relegadas a un segundo plano resultaba patente, máis alá da evidencia de que eran eles os pastores.

Pero tamén estaba presente a espontaneidade, a capacidade de saudarse, de recoñecerse, de falar abertamente, mesmo cuestións persoais no medio da celebración relixiosa.

E estaban os nenos, xogando, movéndose dun lado a outro con liberdade, enredando nas súas cousas, salvo nos escasos momentos nos que a emoción colectiva transformada en oración espontánea e tumultuosa atraía a súa atención.

Nun único acto facíase presente, como unha revelación, tanto a capacidade da relixión de crear lazos construtivos e positivos, emancipadores, como de reproducir as relacións de dominación da sociedade, a arela dunha vida mellor non menos que a pasividade de quen todo o espera do ceo.

O factor relixioso na sociedade intercultural

Non teño dúbidas de que a secularización é a mellor salvagarda para a convivencia intercultural. Sen un convencemento pleno da dimensión secular do convite de Vasile, eu non tería acudido á inauguración da súa Igrexa. Son os valores comúns os que nos permiten convivir.

Pero non teño ningunha dúbida de que as sociedades secularizadas seguirán albergando grupos fondamente relixiosos. E mesmo producindo novas formas de relixiosidade. A función da militancia a prol da sociedade intercultural non está en negar esas formas de comportamento social que apelan á transcendencia, senón de integralas nunha comprensión máis ampla, na que existan puntos de acordo entre persoas relixiosas e laicas, en sociedades que, sendo plurais, permitan a liberdade de conciencia e de culto, pero que non utilicen esa liberdade para impoñer unilateralmente unha determinada visión do mundo, unhas determinadas normas e unhas determinadas formas de poder e de opresión.

Monicreques

Unha reflexión sobre os límites da liberdade de expresión

  1. Non gusto do xénero dos títeres de cachiporra. A violencia que lles é intrínseca, a crítica feroz do orde social a través de toda índole de desordes e o recurso constante a un esperpento grotesco fai que non resulte do meu agrado. Son un home conservador (aínda que non no sentido habitual do termo) e considero que existen formas máis elegantes e sutís de criticar o desorde socialmente establecido, o fariseísmo imperante, o abuso constante do poder e da forza…
  2. Esta introdución podería ser unha mera captatio benevolentiae, se non fose pola lembranza intensa que teño da miña última experiencia nun teatro de títeres ao aire libre. Os monicreques divertían ao meu fillo máis novo, que daquela era un neno. Pero tamén me incomodaban a min, consciente da amargura fonda que agochaba a mascarada dramática á que asistíamos. Tiven que facer un esforzo interno para non irme… E iso que era un espectáculo considerado infantil.
  3. Precisamente porque non me gustan ese tipo de monicreques, recoméndolle vivamente a quen non os queira ver, que non vaia. En calquera país tolerante, civilizado e pluralista aquí debería morrer o conto. Pero vivimos tempos escuros, e parece que hai quen non pensa así. E que ten poder e determinación para meter na cadea a dous artistas polo feito de abusar dos recursos estilísticos do xénero.
La Bruja y Don Cristobal
Personaxes da obra La bruja y Don Cristobal, de Títeres desde Abajo
  1. Unha das herdanzas do liberalismo clásico é a liberdade de expresión. Para que exista unha convivencia pacífica de opinións diverxentes, o único límite deste dereito debe estar na seguridade colectiva e no honor persoal. Nunca hai que poñer o límite nos gustos de cada quen, na exaltación de organizacións que non existen ou na crítica ao estamento xudicial ou ás forzas e corpos de seguridade do Estado. Mentres non se incorra na calumnia e na difamación, mentres non se incite á militancia en organizacións ilegais ou á comisión de crimes, o xénero que nos ocupa é tan lexítimo como a novela negra, chea exactamente das mesmas críticas, pero con escenas moito máis truculentas e verosímiles. Esa verosimilitude convérteas en artefactos moito máis perigosos, porque os monicreques implican unha distancia narrativa que non sempre ten o xénero negro. No caso do espectáculo La bruja y Don Cristobal, as consideracións ideolóxicas están privando de liberdade a dous cidadáns que acaso non merecerán nunca o premio Nobel de Literatura, pero tampouco están alimentando a militancia en ningunha organización terrorista.
  2. Ora ben, a súa detención e ingreso en prisión paradoxalmente é un indicador de que a crítica social e política do seu espectáculo de monicreques está ben fundamentada: vivimos nunha sociedade no que autores confesos de delitos violentos andan libres, na que hai persoas que incitan á violencia en público e parecen respectables, mentres que aquelas persoas que se atreven a retratar o mundo ao revés en que vivimos poden ser encadeadas. Non serei eu quen vaia aplaudir a obra, pero deixemos libres aos creadores e centremos os debates sobre a nosa seguridade colectiva onde verdadeiramente deben estar: na loita contra a violencia de xénero, no freo das organizacións terroristas e no crime organizado. O resto son foguetes de feira ou violacións dos dereitos humanos amparadas na lexislación vixente.

Leila Alaoui in memoriam

Leila Alaoui morreu no atentado do Burkina Faso. A fotógrafa franco-marroquina fora enviada por Amnistía Internacional para desenvolver un traballo sobre dereitos das mulleres.

(Tomado do diario Público – Portugal)

f3c00e_a757d5552d544ac1a3c23f27805fbfb7Leila Alaoui foi unha fotógrafa e vídeo artista marroquí francesa cuxas experiencias a través de ambientes culturais e xeográficos diferentes dan forma á súa práctica crítica e creativa. Nacida en París en 1982, estudou fotografía na Universidade de Cidade de Nova York despois dunha estadía en Marrocos e Líbano. O seu traballo explora a construción de identidade e diversidade cultural, a miúdo polo prisma das historias de migración que cruzan o Mediterráneo contemporáneo. As súas imaxes expresan as realidades sociais que utilizan unha lingua visual que combina a profundidade do documental narrativo e as sensibilidades estéticas das belas artes.

O seu traballo foi exhibido internacionalmente desde 2009, incluíndo no Institut du Monde Arabe, Art Dubai e a Maison Européenne de la Photographie en París, e foi publicado en diarios e revistas, incluíndo The New York Times e Vogue.  Ata hoxe vivía e traballaba entre Marrakech e Beirut.

http://www.leilaalaoui.com

Lembrando a Pepe Chao

Logo do venres negro que supuxo o pasamento de Neira Vilas, de Esperanza Guisán e de Manuel Alvilares Moure, tocou hoxe a negra sombra da despedida de Pepe Chao.

Tomo un poema de Luis Pimentel (Barco sin Luces, 1960) e unha idea de Xaquín Campo Freire, que fora o sea compañeiro na súa xeira ferrolá, para lembrar a súa sementeira de fe e galeguidade, como gustaba crer:

Oración ao rematar a miña Igrexa

Señor, as miñas mans están sucias
de terra, de lúa e de sangue.
Hoxe rematei a miña obra.

Aínda o espazo non foi domado;
chora e ruxe baixo as bóvedas.
Entre os arcos, non hai o puro silencio,
o silencio que bruñe os cálices.
Tampouco as torres sentaron a súa cabeza
nin os sinos se encheron de misterio.
(Cando todo estea remansado
diremos a primeira misa).

Só sei, Señor, a a distancia do umbral ao altar
é a xusta: unha mirada que chega
sen desmaiar, ata Ti.

santa-mariña-do-vilar_img195665t0