Un golpe de Estado que pagamos todos

A tentación de cambiar o rumbo dun país manu militari non foi patrimonio exclusivo dos tempos da Escola das Américas en que calquera desviación respecto dos intereses dos Estados Unidos dentro da súa área de influencia recibía como castigo un golpe de Estado.

De feito, os exércitos de diversos países declaráronse garantes do Antigo Réxime, mentres que outros aparecían como os defensores da democracia e do Estado Laico, por poñer só os dous extremos nos que foron capaces de situarse diferentes asonadas militares.

O que ten de peculiar o golpe de Estado fallado do pasado venres en Turquía é o feito de que o vello orde kemalista, fixo un último intento por evitar que o conflito de Siria e a crise dos refuxiados servise para favorecer o ingreso do país na Unión Europea mentres o goberno favorece a completa islamización da sociedade e xeneraliza a corrupción.

O fracaso do golpe, desde logo, vai ter como resultado unha maior corrupción, un menor control social sobre o goberno e un avance decidido na eliminación do Estado Laico e da separación de poderes garantida polo exército. Os militares kemalistas van perder definitivamente o control do exército, que continuará sendo poderoso nas mans dos partidarios de Erdogan. A xudicatura vai ser menos independente, e mesmo van ser purgados os seus membros islámicos partidarios de Fethullah Gülen, os que fixeran de contrapeso ao AKP, tamén islamista e conservador, pero moito máis dados ao abuso do aparato do Estado. Ademais da policía, parece que tamén lle vai tocar ser purgados a outros estamentos, entre os que non se descarta a educación. Por iso chegou a falarse dun golpe de Estado como resposta a outro golpe de Estado.

Está claro que o golpe non parou a deriva autoritaria do AKP e de Erdogan. Só que a reacción é tan autoritaria que Europa debe escoller entre frear a súa alianza e retomar o camiño do diálogo sobre a democracia e as liberdades (se queda algún convencemento ao respecto na Unión), ou modificar as súas normas fundacionais e bendicir o autoritarismo e a vulneración sistemática dos dereitos humanos.

Disimular ou falar de lexitimidade democrática xa non é unha opción.

Advertisements

A crise dos refuxiados e a desintegración europea

Resulta altamente probable que nas próximas horas os xefes de Estado e de goberno da Unión Europea (o Consello da Unión) aprobe un acordo para devolve a Turquía á maioría dos refuxiados que crucen a Lesbos. O Parlamento, con maioría do Partido Popular Europeo e do Partido Socialista Europeo, xa rexeitou o acordo, na forma en que se coñecía. Se o sistema representativo funcionase de forma verdadeiramente democrática, a voz do Parlamento sería suficiente para que os gobernantes non se atrevesen a contradicir a voz do pobo. Pero a Unión Europea ten un serio problema para facer convivir a voz da cidadanía no seu nivel agregado e as formas de Soberanía Nacional que perviven e que ameazan co esgazar e mesmo esfarelar a Unión.

Por outra banda, tampouco podemos enganarnos sobre as pretensións dunha parte moi importante da cidadanía europea, esa que vota por forzas xenófobas, autoritarias e criptofascistas, esa que trata por todos os medios de impedir que avance a integración rexional e que propoñen erguer muros de separación entre os propios europeos e mesmo entre os propios nacionais, para segregar aos puros dos hirsutos. A correlación de forzas entre quen pensamos en claves de convivencia e os que o fan en clave de segregación comeza a asustar.

O problema é máis grave en canto que Turquía non é un país neutral na guerra de Siria, nin está na mesma liña que certas potencias europeas como Francia. Só que as desavinzas existentes, que son ben grandes, fican tapadas polo paraugas da OTAN. É importante defender as alianzas militares, mesmo cando sabemos que non están servindo para nada en Siria, salvo para facer máis complicada aínda unha saída puramente interna. Así, ninguén vai parar a máquina de guerra de Arabia, nin a de Turquía; e ninguén ten forza moral para parar a máquina de guerra de Rusia, que marcha hoxe e volverá cando lle interese. Devolver á xente a un país belixerante vai contra o dereito ao asilo. E compromete a memoria fundacional da Unión Europea, na que o compromiso de que a guerra non volva a Europa está relacionado cunha defensa incondicional dos Dereitos Humanos fronte á violencia. Con outras palabras: a Europa Unida é un soño fronte ao retorno do fascismo e da guerra. Entregar aos refuxiados de novo á guerra é traizoar aos millóns de mortos da II Guerra Mundial, traizoar a memoria das nosas vítimas, estivésemos no bando en que estivésemos.

Engadir este novo problema ao creado cos rescates dos países do Sur, que se pretendeu resolver coa humillación de Grecia, e ao problema creado coas cesións ao Reino Unido, que converten á Europa nun club financeiro, pero afastan o camiño da unidade, significa aceptar a descomposición das bases morais do soño dunha Europa Unida como un paso necesario para unha humanidade unida.

Monicreques

Unha reflexión sobre os límites da liberdade de expresión

  1. Non gusto do xénero dos títeres de cachiporra. A violencia que lles é intrínseca, a crítica feroz do orde social a través de toda índole de desordes e o recurso constante a un esperpento grotesco fai que non resulte do meu agrado. Son un home conservador (aínda que non no sentido habitual do termo) e considero que existen formas máis elegantes e sutís de criticar o desorde socialmente establecido, o fariseísmo imperante, o abuso constante do poder e da forza…
  2. Esta introdución podería ser unha mera captatio benevolentiae, se non fose pola lembranza intensa que teño da miña última experiencia nun teatro de títeres ao aire libre. Os monicreques divertían ao meu fillo máis novo, que daquela era un neno. Pero tamén me incomodaban a min, consciente da amargura fonda que agochaba a mascarada dramática á que asistíamos. Tiven que facer un esforzo interno para non irme… E iso que era un espectáculo considerado infantil.
  3. Precisamente porque non me gustan ese tipo de monicreques, recoméndolle vivamente a quen non os queira ver, que non vaia. En calquera país tolerante, civilizado e pluralista aquí debería morrer o conto. Pero vivimos tempos escuros, e parece que hai quen non pensa así. E que ten poder e determinación para meter na cadea a dous artistas polo feito de abusar dos recursos estilísticos do xénero.
La Bruja y Don Cristobal
Personaxes da obra La bruja y Don Cristobal, de Títeres desde Abajo
  1. Unha das herdanzas do liberalismo clásico é a liberdade de expresión. Para que exista unha convivencia pacífica de opinións diverxentes, o único límite deste dereito debe estar na seguridade colectiva e no honor persoal. Nunca hai que poñer o límite nos gustos de cada quen, na exaltación de organizacións que non existen ou na crítica ao estamento xudicial ou ás forzas e corpos de seguridade do Estado. Mentres non se incorra na calumnia e na difamación, mentres non se incite á militancia en organizacións ilegais ou á comisión de crimes, o xénero que nos ocupa é tan lexítimo como a novela negra, chea exactamente das mesmas críticas, pero con escenas moito máis truculentas e verosímiles. Esa verosimilitude convérteas en artefactos moito máis perigosos, porque os monicreques implican unha distancia narrativa que non sempre ten o xénero negro. No caso do espectáculo La bruja y Don Cristobal, as consideracións ideolóxicas están privando de liberdade a dous cidadáns que acaso non merecerán nunca o premio Nobel de Literatura, pero tampouco están alimentando a militancia en ningunha organización terrorista.
  2. Ora ben, a súa detención e ingreso en prisión paradoxalmente é un indicador de que a crítica social e política do seu espectáculo de monicreques está ben fundamentada: vivimos nunha sociedade no que autores confesos de delitos violentos andan libres, na que hai persoas que incitan á violencia en público e parecen respectables, mentres que aquelas persoas que se atreven a retratar o mundo ao revés en que vivimos poden ser encadeadas. Non serei eu quen vaia aplaudir a obra, pero deixemos libres aos creadores e centremos os debates sobre a nosa seguridade colectiva onde verdadeiramente deben estar: na loita contra a violencia de xénero, no freo das organizacións terroristas e no crime organizado. O resto son foguetes de feira ou violacións dos dereitos humanos amparadas na lexislación vixente.

Leila Alaoui in memoriam

Leila Alaoui morreu no atentado do Burkina Faso. A fotógrafa franco-marroquina fora enviada por Amnistía Internacional para desenvolver un traballo sobre dereitos das mulleres.

(Tomado do diario Público – Portugal)

f3c00e_a757d5552d544ac1a3c23f27805fbfb7Leila Alaoui foi unha fotógrafa e vídeo artista marroquí francesa cuxas experiencias a través de ambientes culturais e xeográficos diferentes dan forma á súa práctica crítica e creativa. Nacida en París en 1982, estudou fotografía na Universidade de Cidade de Nova York despois dunha estadía en Marrocos e Líbano. O seu traballo explora a construción de identidade e diversidade cultural, a miúdo polo prisma das historias de migración que cruzan o Mediterráneo contemporáneo. As súas imaxes expresan as realidades sociais que utilizan unha lingua visual que combina a profundidade do documental narrativo e as sensibilidades estéticas das belas artes.

O seu traballo foi exhibido internacionalmente desde 2009, incluíndo no Institut du Monde Arabe, Art Dubai e a Maison Européenne de la Photographie en París, e foi publicado en diarios e revistas, incluíndo The New York Times e Vogue.  Ata hoxe vivía e traballaba entre Marrakech e Beirut.

http://www.leilaalaoui.com

Os nosos dereitos, as nosas liberdades, SEMPRE!

Dereitos humanos sempre

Escribín no meu libro Abrente Incerto que os dereitos humanos forman parte do patrimonio ético da humanidade e que constitúen a única base certa para unha ética común. Non porque fosen suficientes para garantir a vida, a dignidade e a paz, ou porque non pecasen de eurocéntricos. Senón porque, a pesar das deficiencias, forman un corpo sobre o que construír un consenso amplo para unha vida verdadeiramente humana para toda a humanidade.

Hoxe, a ONU lanza unha campaña a prol dos dereitos e as liberdades. A nosa obriga ética é difundila, loitar para que sexa posible:

“O Día dos Dereitos Humanos celébrase todos os anos o 10 de decembro. Conmemórase o día en que, en 1948, a Asemblea Xeral das Nacións Unidas aprobou a Declaración Universal dos Dereitos Humanos. En 1950, a Asemblea adoptou a resolución 423 (V), convidando a todo os Estados e organizacións interesadas a que observen o 10 de decembro de cada ano como Día dos Dereitos Humanos.

Nesta ocasión o Día está dedicado ao lanzamento dunha campaña dun ano de duración para conmemorar o 50 aniversario dos dous pactos internacionais de dereitos humanos: o Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais e o Pacto Internacional de Dereitos Civís e Políticos, que foron adoptados pola Asemblea Xeral o 16 de decembro 1966.

Os dous Pactos, xunto coa Declaración Universal dos Dereitos Humanos, constitúen a Carta Internacional de Dereitos Humanos, que establece os dereitos civís, políticos, culturais, económicos e sociais que ten todo ser humano ao nacer.

«Os nosos Dereitos. As nosas liberdades. Sempre» ten como obxectivo promover e dar a coñecer os dous Pactos no seu 50 aniversario. A campaña vira en torno ao tema dos dereitos e liberdades (a liberdade de expresión, a liberdade de culto, a liberdade a vivir libres da miseria e a liberdade a vivir sen medo) que sustentan a Carta Internacional de Dereitos Humanos. Estes dereitos e liberdades son tan relevantes hoxe como cando se adoptaron os Pactos hai 50 anos.”

Violencia policial?

Non temos aínda datos completos para afirmalo. Probablemente non os teñamos nunca. A autoridade do Estado impide a miúdo que poidamos facernos unha idea clara dos feitos, sustituídos pola lóxica administrativa que tende a darlle a razón ás Forzas de Seguridade.

Pero precisamente porque existen abundantes mecanismos que permiten enmascarar as responsabilidades dos funcionarios públicos que se encargan da seguridade, cando existen sospeitas fundadas de violencia policial, convén indagar sobre as razóns que poden asistirlle ás vítimas, xa que a vida non se lles pode devolver.

A morte de Mor, un senegalés residente en Salou dedicado á venta ambulate, pon de manifesto algúns dos puntos escuros da intervenvión de certos Corpos de Seguridade. Entre eles, os Mossos de Escuadra destacan por ser dos máis controvertidos e dos menos profesionais en relación co número de persoas que resultan mortas tras unha acción directa da Policía. Dito con outras palabras, se os Mossos fosen un corpo cun expediente intachable no trato co cidadán, alleo a denuncias de violencia (e mesmo violencia con resultado de morte), as protestas da familia e dos senegaleses en xeral, terían pouco eco. Pero cando de forma continuada tras a acción dos Mossos prodúcese un resultado así, hai certos motivos para a desconfianza.

O segundo motivo de desconfianza procede da realización dunha operación policial por delictos contra a propiedade industrial. Todo o mundo que coñece o sector sabe que nos pisos dos senegaleses que venden na rúa rara se producen copias ilegais. Pidos ocupados por un elevado número de persoas, non favorecen as actividades industriais. Só que é máis doado arremeter contra o derradeiro elo da cadea de distribución de material ilegal que perseguir a delincuencia económica a gran escala, aínda que sexa no ámbito da industria cultural. Podemos realizar miles de operacións deste tipo e non tocar á piratería cultural máis que na epidermis. Os rexistros deberían estar orientados a descubrir as redes de produción e distribución, non ao vendedor final, fácil de localizar e interceptar na rúa.

Logo está o salto desde o balcón, que é o obxecto directo da acusación. Uns din que o obxectivo era escapar e o resultado foi fatal; os outros din que houbo intencionalidade e contacto directo entre a policía e a vítima. Esta é a parte que hai que demostrar, e onde a presunción de inocencia é radicalmente importante, porque non só fundamenta o noso ordenamento xurídico, senón tamén a ética que dá sentido á nosa convivencia. Desde a carencia de datos máis absoluta, non descarto a veracidade de ningunha das versións. E debo crer que se fará xustiza á fin, que o Estado buscará a verdade antes que o mantemento do estatus.

Só que, mesmo admitindo a inocencia dos Mossos que participaron na operación, o seu resultado é tan luctuoso que resulta a todas luces desproporcionado. O que introduce un matiz novo na polémica sobre a morte de Mor. Por que se persiguen con tanta decisión delictos de carácter menor, mentres que outros de maior relevancia son menos perseguidos? Hai dúas explicacións que se abren paso: o clasismo e o racismo. O clasismo, porque son máis doadas de perseguir as infraccións dos débiles que os delictos dos poderosos. O racismo, porque é máis doado buscar negros nun país de brancos que as actividades industriais que danan ao sector da cultura.

Comparto o pesar dos inmigrantes de Senegal que viven entre nós na procura dunha vida mellor, para si e para as súas familias. Agardo que o Estado poña máis medios en protexer a vida que en perseguir pequenas infraccións que están moi lonxe de constituír o principal problema das nosas industrias culturais.

Unha horda na botica da paz

Veño de pechar unha viaxe curta pero intensa a Polonia. Trataba de descansar uns días ao tempo que procuraba a memoria da guerra en Europa e as consecuencias da barbarie nazi.
Teño a impresión de que tardarei meses en dixerir a experiencia de fondo desta viaxe. Pero podo adiantar que a construcción da paz é para min o motivo central da construcción europea. E, caso de perder de vista este camiño, os resto que podamos facer xuntos carece de transcendencia ou, o que é peor, consiste en repetir os mesmos erros cometidos en nome dos Estados nacionais pero cunha dimensión moito maior e potencialmente máis perigosa. Espero ter tempo de desenvolver este argumento.
Pero hoxe sinto a necesidade de partillar unha experiencia moito máis concreta, acaso menos trascendente, ainda que ilustra unha forma de manipular a memoria das víctimas da Soah que debe ser reflexionada e denunciada.
En Cracovia, fomos axiña visitar o museo que foi no seu día a fábrica de Oscar Shlinder, a que pasou de ser un campo de traballos forzados a constituír a arca de salvación dos xudeos da cidade. Ao saír, dirixímonos á botica que rexentaba a única persoa non xudea que viviu no gueto de Cracovia e desde onde facilitou a fuxida de numerosas persoas que pretendían escapar dunha morte xa anunciada.
Pagamos a entrada e comenzamos a mergullarnos na memoria do sufrimento máis extremo e da solidariedade máis incondicional, aquela que arrisca a propia vida e que está disposta a compartir a sorte última das víctimas. E, no medio desa meditación sobre o sentido da existencia, a botica foi invadida por un grupo numeroso de mozas e mozos, case adolescentes, que comezaron a rir, a gritar, a facerse fotos e a bromear. A penas poidemos facernos unha idea da súa procedencia e da lingua que falaban. En poucos minutos pasou a treboada e deixaron a botica en paz, aínda que con certo regusto a suciedade, como se acabase de producirse unha profanación. No aire quedou ao pairo unha pregunta: a que viñeron?
Sen poder respondela, había que buscar algunha pista. Os adolescentes tiñan unha estética máis próxima a un grupo de norteamericanos que de Europeos. Pero non faltaban en inglés, nin en lingua algunha que poida resultar comprensible en Europa. Pensamos que se trataba de xudeos do Estado de Israel. Podemos estar equivocados, pero é probable.

Pero, como conciliar esa hipótese coa falta de respecto polas vítimas? Acaso esta é a parte máis delicada da argumentación. Seguramente viñeron para reafirmar a súa superioridade moral, e tamén política, para facer ver que nós debíamos respecto ás súas vítimas, pero eles non lle deben respecto a ninguén, non están obrigados a respectar a memoria de ninguén, nin sequera das súas propias vítimas. Se isto fose certo, habería unha explicación para o proceder que estamos a percibir nos atentados recentes contra a vida dos diferentes e dos discrepantes no propio Israel.

Sería moi oportuno que os xudeos pacifistas e a presión internacional obrigase a que estes que hoxe profanan a memoria das súas propias vítimas e no seu nome crean outras novas, reconsideren que son unha nación entre outras, e que os direitos humanos son unha conquista fráxil que estamos obrigados a honrar día a día.

Mentres agardamos por un acordo sobre as cuotas de refuxiados…

Seguen chegando. 

A pesar da negativa europea a un reparto solidario. A pesar do permiso para atacar embarcacións no mar, pero non para salvar e acoller.

Xa hai máis refuxiados e desprazados no mundo que durante a Segunda Guerra Mundial. Algunha responsabilidade teremos, tanto nas guerras que sementamos como na falta de humanidade para quen foxe delas!

Comparto a fotografía de Søren Bidstrup / AFP. Un bebe afgano chega ás costas de Lesbos, o pasado 2 de xuño.

  

Chistes antisemitas (piadas)

0. Piada

Do dicionario Estraviz

s. f. 
(1) O piar das aves.
(2) Ninhada de polos. 
(3) Dito ou brincadeira engraçada. 
(4) Característica de quem ou de aquilo que desperta algum interesse. 
(5) História curta de final surpreendente contada para provocar risos.

1. Os feitos e o seu contexto

Leo con preocupación a literalidade da piada (chío e chiste a un tempo) de Guillermo Zapata sobre a forma de meter cinco millóns xudeos nun 600. Prodúceme horror! As desculpas posteriores dan conta dunha persoa con sensibilidade ética que cometeu un grave erro; dan conta do arrepentimento. Pero non son suficientes para emendar o problema de fondo: a banalización do mal, a trivialización do holocausto.

Rows of bodies of dead inmates fill the yard of Lager Nordhausen, a Gestapo concentration camp.  This photo shows less than half of the bodies of the several hundred inmates who died of starvation or were shot by Gestapo men.  Germany, April 12, 1945.  Myers.  (Army) NARA FILE #:  111-SC-203456 WAR & CONFLICT BOOK #:  1121
Rows of bodies of dead inmates fill the yard of Lager Nordhausen, a Gestapo concentration camp. This photo shows less than half of the bodies of the several hundred inmates who died of starvation or were shot by Gestapo men. Germany, April 12, 1945. Myers. (Army)
NARA FILE #: 111-SC-203456
WAR & CONFLICT BOOK #: 1121

Precisamente, a discusión na que se insire a piada trata sobre a posibilidade de empregar o humor para poñer en solfa as verdades aprendidas. A miña posición sobre o particular é que debemos aprender a rir dos nosos defectos, das nosas desgrazas e dos nosos dogmas. Cando se trata de rir dos dogmas alleos, teño xa algunhas dúbidas. Igual que fun capaz de rir dos meus convencementos, e a risa serviu para purificalos e para reforzalos, considerei que tiña dereito a rir dos alleos, e a risa serviu para ferir e para enfurecer, pero non para purificar e para sandar a do dogmatismo.

Ora ben, non considero que ninguén teña o dereito de rir dos males alleos, e menos cando eses males son un plan maléfico para exterminar un pobo e a súa cultura, e cando o resultado son cinco millóns de mortos.

2. Os delitos de odio e a memoria histórica

Ora ben, para comprender de forma cabal o contexto da discusión, non abondo falar dos horrores do holocausto ou da Kampuchea de Pot Pot. É necesario tamén tomar en consideración que vivimos nun país en que é máis doado entrar nun campo de fútbol cunha bandeira nazi que cunha estelada. E que a exhibición de símbolos nacionalistas (léase periféricos) en contextos “patrióticos” pode constituír un delito, pero non o é a exhibición de bandeiras pre-constitucionais que evocan un réxime autoritario que simpatizou abertamente co nazismo. A fortiori, a eliminación dunha bandeira constitucional constitúe un delito, pero a queima de bandeiras nacionalistas constitúe un simple exercicio de crítica política.

Vivimos nun Estado que ten graves problemas á hora de definir os delitos de odio, porque non ten o valor de afrontar seriamente os problemas derivados da vivencia da Guerra Civil e da militancia dos vencedores a prol do fascismo e o nazismo. Así, os delitos de odio fican circunscritos ao politicamente correcto, en vez de referirse con claridade á memoria das vítimas.

Daquela, é posible facer bromas coa memoria de certas vítimas sen ningún tipo de consecuencia xurídica, mentres que outras teñen o amparo da Lei. Eu reivindico que as vítimas teñan o amparo das leis e da ética común, con independencia do bando ao que pertenzan en determinados conflitos.

3. Antisemitismo

A pesar dos intentos por circunscribir o antisemitismo á súa forma máis común, o antixudaísmo, cómpre reflexionar sobre a condición semita dos árabes; e que a islamofobia, na súa forma máis común, é un antisemitismo que omite a alusión á Arabia, por tratarse dun aliado estratéxico dos países occidentais, especialmente dos Estados Unidos e, en menor medida, do Reino Unido. Debemos lembrar as innumerables vítimas civís e militares da islamofobia a partir dos atentados do 11 de setembro de 2001, que serviron de xustificación de campañas militares de desbastadores efectos sobre a poboación de Siria, Iraq, Afganistán e Paquistán (estes dous últimos de relixión musulmá, pero non tradicionalmente de cultura árabe). Tamén debemos lembrar a eliminación sistemática do pobo palestino da súa terra, seguindo un plan que podemos cualificar como xenocida.

Pero eses feitos non poden xustificar a aplicación da Lei do Talión: o esquecemento do exterminio sistemático dos xudeus de Europa baixo o nazismo. Ollo por ollo e o mundo ficará cego!

O antisemitismo, que xa caracterizara ás sociedades medievais en Europa, retornou no século XX cunha violencia inusitada. É a nosa obriga pecharlle as portas, en todas as súas formas, para construír sociedades tolerantes e pacíficas.

4. Peche

Para o meu ver, no affaire Guillermo Zapata hai unha indubidable dimensión de caza de bruxas. Aqueles que non se escandalizan por nada do que fan os seus, procuran os erros alleos en milleiros de comunicacións ata dar cunha debilidade que se poida atacar publicamente. Lonxe de min esa intención! Non quero ser cómplice de ese tipo de linchamentos públicos. Pero creo que o sucedido debe guiarnos a percorrer tres camiños que seguen sendo necesarios:

  1. Debemos diferenciar con claridade entre os límites da legalidade e os límites da ética. Non todo o que é legal é tolerable para a convivencia e para a solidariedade.

  2. É necesario avanzar en regulamentos legais que penalicen a trivialización da morte e do exterminio cando son empregadas como ferramentas ao servizo do odio. Relacionar os delitos de odio e a memoria das vítimas é unha necesidade que transcende as fronteiras ideolóxicas clásicas e que marca a dirección dunha humanidade reconciliada.

  3. É imprescindible evitar que o conflito palestino, que merece toda a nosa atención, acabe por levarnos ao negacionismo e ao antisemitismo. Non é necesario negar a “Shoah” para combater o exterminio do pobo palestino. Ao contrario, hoxe é máis necesario que nunca comprender as diferenzas entre os métodos nazis e as modernas políticas de limpeza étnica, para non equiparar feitos históricos ben distintos na súa orixe, pero ambos perversos e destrutores da humanidade.

Crea un sitio web ou un blogue de balde en WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: