Facemos parte do ecosistema de Pedrogão Grande

Foi en Pedrogão Grande, e na estrada que une Figueiró dos Vinhos con Castanheira de Pêra, pero podía ser calquera das nosas parroquias ou estradas rurais. Hai un continuo forestal que vai desde as terras do Navia no Occidente de Asturias ata o Alto Alentejo caracterizado pola presenza abafante do eucalipto como especie pirófila de crecemento rápido e de rendemento nas industrias de baixo valor engadido relacionadas coa madeira (nomeadamente as de pasta de papel). O piñeiro bravo prevalece sobre outras especias autóctonas porque foi sementado e cortado como aproveitamento do monte (máis alá da súa presenza histórica) en substitución dos castiñeiros e carballos no Norte, e das sobreiras das devesas no interior e a medida que avanzamos para o Sur. Unido a isto, un despoboamento rural intenso, progresivo, imparable, que inza de matos os camiños e as estradas que unen as aldeas e os lugares.

Non debemos enganarnos. O incendio de Cotobade o pasado verán repetía unha situación de perigo que xa cobrara a vida de dúas mulleres no mesmo concello pontevedrés en agosto de 2006. É só un exemplo ao chou do que está a pasar entre nós co vento e a seca. A situación forestal de Galiza e Portugal debe mudar moito en pouco tempo para poder ter algún futuro desde o punto de vista da alianza entre a xente e o monte…

Hai un ano compartín unha reflexión en que pedía unha política forestal digna de tal nome. Do acontecido este sábado e na madrugada do domingo no distrito de Leiría, unha parte é fatalidade, non lle hai que facer. A treboada seca e os incendios fortuítos existiron sobre a terra desde moitas xeiras antes de que nós pisásemos estes pagos. Pero esta mestura entre desleixo, despoboamento e economía do lume pide unha nova política forestal.

Aínda que nada máis sexa que pola memoria dos mortos!28823234961_de699f1176_z

Advertisements

Decrecemento ou colapso demográfico?

O Ribeiro 2024

Proxección a curto prazo (2024)

O Instituto Galego de Estatística (IGE) ven de facer pública este venres a súa proxección a curto prazo da evolución da poboación de Galicia. A previsión, para o conxunto do país, é dunha diminución da poboación arredor dun 5%, unha perda de 134.813 habitantes, como se desaparecesen en dez anos os concellos de Santiago de Compostela, Ames, Touro e O Pino. Esta previsión confirma que estamos ante un declive demográfico intenso. Tanto que nos levaría a perder a metade da poboación nun século, se as cifras fosen lineales. A finais do século XXI vivirán en Galicia, se non cambian as tendencias, menos persoas das que había a principios do século XIX.

Poden cambiar as tendencias?

Claro que poden. Para mellor e para peor! Non hai máis que considerar a pirámide de poboación que se debuxa dentro dunha década:

Galicia 2024

En 2024 o groso da poboación estará chegando ao fin da idade reprodutiva ou xa ultrapasou ese límite. Calquera movemento de recuperación estaría baseado nas decisións colectivas de 1.112.000 persoas; mentres que 1.500.000 só poderían apoiar para o futuro as decisión que tomen as primeiras.

Pero  hai máis, case a metade das bisbarras de Galicia terán tres veces máis de persoas maiores de 65 anos que de menores de 25 e na área de Ourense-Sur serán catro veces máis. Esas bisbarras terán, sen dúbida, unha evolución moito peor que o conxunto do país.

Dualización do territorio

Estes datos apuntan a unha dualidade entre aqueles territorios que terán un declive suave (ou mesmo unha lene recuperación, como na área de Compostela) e aqueles que enfrontan caídas moi acusadas:

Mapa demográfico de Galicia 2024

De feito o IGE apunta a esa dualización intensa, sobre todo de considerar a bisbarra como unidade e non as áreas que agrupan varias comarcas:

Por áreas (agrupación de comarcas), as que presentarían un maior decrecemento poboacional no período 2014-2024 serían as do Carballiño-O Ribeiro cunha diminución do 17,6%, a de Lugo oriental, cun decremento do 16,7% e as de Ourense sur e Ourense central, cun descenso do 16,3% e 13,4%, respectivamente en todo o período. Por outra parte, a área de Santiago sería a única para a que se prevé un incremento de poboación, do 0,6%.

Segundo estas estimacións varias comarcas das provincias de Lugo e Ourense perderían máis da quinta parte da súa poboación nos próximos dez anos: A Baixa Limia, Terra de Caldelas, Terra de Trives, O Ribeiro, Terra de Celanova ou A Fonsagrada, con decrecementos no período 2014-2024 superiores ao 20%. Por outra parte, a única comarca que recuperaría poboación no período considerado sería a comarca de Santiago, con incremento do 2,2%.

Por iso cobra tanta importancia a análise da pirámide de poboación de bisbarras como O Ribeiro: trátase dunha pirámide invertida:

O Ribeiro 2024Non é improbable que acumule perdas de poboación similares durante outra década máis, cunha perda do 40% en vinte anos. Non sería unha crise demográfica como as que sufría Europa nos tempos das pestes, porque o período de desenvolvemento é algo máis dilatado no tempo. Pero non é un declive suave. Pode pasar que aconteza un auténtico colapso demográfico e que a poboación abandone un territorio que xa non se presenta como viable, buscando refuxio en espazos próximos que si o parecen, como Ourense ou Vigo, conforme ao mapa que presentamos arriba.

Pode haber outro horizonte? Depende do que fagamos colectivamente a partir de agora. Pero debemos ser conscientes de que calquera inflexión será posterior a este 2024. Os tempos, en demografía, non se resolven no transcurso dunha lexislatura.

Galicia, un pobo con futuro?

Capa do Libro "Galicia, un pobo con futuro?"

O noso devalo demográfico

Hoxe veu á luz esta obra colectiva, redactada baixo a batuta de Manuel Blanco Desar quen, ademais de realizar unha valiosa achega, chamou por xentes do máis dispar para poñernos a pensar colectivamente no que acaso é o máis grave problema do noso ser colectivo como pobo para hoxe e para o futuro que albiscamos.

Edicións Xerais de Galicia permite que podamos gozar, en formato libro, do que o Instituto de Estudos das Identidades do Museo do Pobo Galego permitiu que disfrutásemos en vivo. Coa diferenza de que, a peregrinaxe polas cidades e vilas da nosa xeografía só tivo como testemuña continuada ao propio Manuel Blanco; mentres que o lector pode facer o periplo intelectual completo desde a proximidade da escrita, aínda que sen a paixón do intre efémero en que disertamos, discrepamos, enfrontamos os nosos razoamentos apaixonados e, finalmente, procuramos algún consenso que nos dese algo de luz, e que nos permitise seguir vivindo coas nosas sombras.A escada do Museo do Pobo Galego

O grave problema, para min, non é un devalo demográfico que nos sitúa plenamente na xeira do decrecemento que a humanidade vai emprender, inexorablemente, durante o século en que andamos. A cuestión radica en saber se imos de cara a un declive suave ou a unha auténtica crise demográfica, considerada como a redución repentina e traumática da poboación con efectos sobre a convivencia e a nosa realización concreta da nosa cultura. O futuro, de momento, está aberto. Pero parece pecharse inexorablemente sobre o horizonte dunha auténtica crise.

Teremos ocasión de seguir debatendo sobre esta e outras cuestións relacionadas a partir do vindeiro martes, cando se faga a presentación oficial da obra en San Domingos de Bonaval, sede do Museo do Pobo Galego a quen correspondeu esta encomiable iniciativa.