O feminismo con axenda propia

O 8 de marzo está a converterse nunha cita obrigada para manter no primeiro posto da axenda social (e política) a reivindicación da igualdade entre as mulleres e os homes.

A pesar dos intentos de situar ao movemento feminista como un extremismo, que posibilita a ridiculización é a redución á condición minoritaria, a mobilización de hoxe volveu situar a causa das mulleres no centro do debate social. Porque a reivindicación da igualdade non pode ser reducida a unha opinión minoritaria cando as evidencias mostran que as desigualdades entre homes e mulleres os as máis duradoiras, persistentes e inxustas de cantas desigualdades sociais existen.

De feito, a manifestación desta noite en Vigo foi máis multitudinaria quem do ano pasado (e non menos, como haberá quen intente publicitar). Ademais, lonxe de estar marcada polas pancartas dos partidos políticos, xa en precampaña, ou polos sindicatos, estaba inzada de persoas anónimas que clamaban pô-la igualdade. É, por último, había miles de homes, en grupos ou acompañando ás súas parellas, sen ningún protagonismo, pero facendo crible que non se trata dunha causa que afecte só ás mulleres… porque na igualdade, gañamos todas as persoas, aínda que aos homes nós toque perder os nosos privilexios, que seguen sendo moitos.

A luz de inverno en Venezia

Visitei brevemente Venezia este sábado, de volta dunha reunión en Lubliana sobre inclusión social e participación da mocidade en tempos de exclusións múltiples en forma de forzas sociais e políticas. O proxecto All In, ao abeiro do programa Erasmus+, deunos a oportunidade de reflexionar e de planificar accións para mellorar a transversalidade das accións e para crear novas alianzas que permitan unha sociedade en que cada persoa poida levar unha vida digna desde os seus valores, as súas eleccións e as súas capacidades.

Como era imposible voar directamente ata a capital de Eslovenia, aproveitei para volver a Venezia, un cuarto de século despois. Baixo a luz do inverno, que presento sen filtros, tal como a devolve a cámara, baixo o frío que invadía cada recanto da alma, as miñas lembranzas do pasado fúndense coa contemplación do futuro que nos agarda. Venezia continua a ser a cidade que me fascinou desde o primeiro momento: un testemuño dun pasado de inquezanza e curiosidade, de liberdade e de emprendemento. Tamén unha proba de que Europa se afunde lentamente, aferrada ao seu pasado, ao mesmo ritmo que o cambio climático que provocamos vai enchendo de augas de diversa procedencia a lagoa do Véneto, vai afundindo para sempre no mar esa paixón que un día fomos e xa non sabemos soster.

Ramón Muñiz e o Pobo Oculto

A loita contra a pobreza entre nós

O pasado 30 de Novembro finou Ramón Muñiz de las Cuevas, unha persoa decisiva na historia recente do noso país. Paradoxalmente, a nosa Galiza demostra unha vez máis que pode ben comportarse cos seus fillos como Saturno nas antigas lendas: devóraos e esquece que existiron.

Sen dúbida, a súa militancia social e política fan de Ramón un personaxe polémico e dificultan o recoñecemento unánime da súa herdanza. E mesmo dentro do seu ámbito de convencementos, poden darse discrepancias que o poñan nun segundo plano.

Pero eu non podo entender facilmente que algúns ámbitos sociais e profesionais non tornen á vista para o legado que nos deixa. Refírome, concretamente, ao ámbito da loita contra a pobreza e a exclusión social. Nin unha soa liña de recoñecemento desde a Rede Galega contra a Pobreza que el contribuiu a constuír e a impulsar na súa primeira xeira, nin unha liña desde o Colexio de Traballo Social de Galicia, nin unha liña desde o Colexio de Educadoras e Educadores Sociais de Galicia (que non ten problema en difundir unha solicitude por unha RISGA que sexa un verdadeiro dereito, e permétese deixar no esquezo ao impulsor dese dereito entre nós). Por descontado, nin unha mención desde a Xunta de Galicia (nin desde a Consellería de Política Social en particular).

E, sen embargo, eu teño dificultades en pensar que sería deste noso país sen a herdanza de Ramón Muñiz no ámbito da loita contra a pobreza e a exclusión social. Non é que o seu libro “O pobo oculto: Pobreza e Acción Social en Galicia”, publicado no seu día en Edicións A Nosa Terra (Vigo, 1996), sexa unha cimeira das nosas letras. Pero testemuña o esforzo que se fixo entre nós para dotarnos dunha análise sobre a pobreza e a exclusión social, desde os anos ’80 do século pasado. É unha mostra da honestidade intelectual de quen, comprometido politicamente, pensa que é importante dotarse dun discurso desde as ciencias sociais que achegue racionalidade, antes do que militancia. E, por tanto, independencia de criterios. E tamén do esforzo por construír uns servizos sociais modernos e eficientes, capaces de dar conta dos dereitos humanos básicos e dos dereitos sociais, conxugando o realismo e a utopía, as posibilidades que temos hoxe e o futuro que queremos construír.

Soño que algún día voltará o seu saber aos andeis das nosas bibliotecas e ás nosas formas de soñar e de organizarnos.

Mentres chega ese día, benia a ti, Ramón Muñiz, e que a terra che sexa leve!

Vigo come luces?

O alumeado de Nadal de Vigo está a converterse nun dos máis populares de España. Co seu impacto nos Medios de Comunicación o alcalde, Abel Caballero, pretende atraer turismo á cidade durante as festas, ao tempo que consolida a súa enorme popularidade coa vista posta na reelección, que debe producirse nas eleccións do vindeiro mes de maio. Se fago caso do meu contorno inmediato, ambos obxectivos están a ser cumpridos dunha forma moi eficaz: a cidade está a atraer visitantes e a popularidade do rexedor municipal está medrando mentres devala a dos seus opoñentes.

Sen embargo, tanto o mundo da cultura coma os movementos sociais da cidade están a mobilizarse en contra do dispendio que supón gastar unha cantidade próxima a un millón de euros durante dous meses. Mentres, por establecer unha comparación no ámbito social, durante o mesmo período o Concello de Vigo atende as situacións de emerxencia social soamente con 77.000€.

A desproporción entre ambas cantidades é tan grande que parecería un argumento convincente en contra das pretensións da alcaldía. Ademais, existe un importante número de colectivos sociais que se están mobilizando e convocando actividades para crear conciencia en contra do alumeado de Nadal. Por se fose pouco, algúns medios de comunicación de ámbito estatal están aproveitando as intervencións públicas do alcalde para ridiculizalo.

Sen embargo, a realidade social é que as aparicións nos medios reforzan a popularidade do alcalde como personaxe público, capaz de brincar co ridículo e utilizalo en beneficio propio. Tamén é unha realidade que os numerosos colectivos mobilizados en contra do alumeado son as minorías máis activas na militancia social e cultural da cidade, non a maioría social. A xente común parece necesitada de que o ambiente festivo inunde a cidade e identificar o nadal coas luces e a música nas rúas (e, a poder ser, cun nivel de consumo suficiente para considerar que a vida volve ter sentido).

Queda por analizar, daquela, a consistencia do argumento económico. Os detractores presentan unhas cifras contundentes.O Concello responde agora que os datos de turismo e de consumo confirman a boa acollida da iniciativa do alumeado. Pero non se achegan datos concretos para poder medir o impacto do gasto público.

Desde o meu punto de vista, o Nadal non debería estar relacionado cunha horrible borracheira de consumo. Debería relacionarse mellor con compartir e con crear lazos entre persoas, o que acae mellor cunha maior atención ás persoas en risco. E o desenvolvemento local debería centrarse na creación de oportunidades económicas para todas as persoas, comezando desde abaixo.

Contos da montanha

Contos da montaña Edición 1996 CoimbraAproveito as longas horas de tren dunha breve viaxe a Madrid co gallo dunha formación sobre orientación laboral con inmigrantes para volver sobre os Contos da montanha de Miguel Torga.
Debo confesar a miña absoluta fascinación polo universo literario do escritor transmontano. E iso que en ningunha das dúas ocasións anteriores en que megullei a miña alma no libro, a primeira xa hai vinte anos, non cheguei a rematalo. Coido que a fascinación foi unha poderosa razón para adiar ata esta mesma tarde a conclusión dunha obra en que a protagonista é unha terra dura que vai moldeando as vidas dos seus fillos sen chorar as súas desgrazas. Chegado ao último chanzo do camiño non me quedou outra que retroceder, querendo que o relato non remate nunca.
Deixo que me engaiolen os relatos de personaxes que teñen alma e vida propias. Non parecen creados por ficción humana. Parecen sacados da memoria doída do autor. Saen dos recantos das montañas e dos vales pequenos que asoman ao Douro. Por veces, atiran en nós un sorriso. Case sempre convocan a tenrura. Pero as máis das veces funcionan como unha traxedia, da que coñecemos o fin nada máis temos o rascuño do inicio da historia e das persoas que interveñen. Pero non resulta posible eludir a traxedia cando ofrecemos a súa memoria. Só queda redimir á montaña e ás súas xentes co testemuño de que estivemos alí para escoitar as súas mágoas e sentir as súas alegrías, por máis que fosen poucas…
Coido que Adolfo Correia da Rocha tornouse Miguel Torga para que as palabras das terras da montaña volvesen sempre a nós, para que a memoria ferida das suas xentes nos doese por dentro e para que aquelas vidas de miseria e sufrimento nos leven a procurar outros camiños que andar.

O fascismo en Planalto

O día de mañá, 28 de outubro de 2018, o voto popular no Brasil vai converter en presidente ao candidato fascista Jair Bolsonaro.

A gran difereza entre outros movementos de inspiración fascista e á situación que viviremos a partir de mañá, é que o odio que mobiliza á xente non é contra o inmigrante, ao de fóra, senón contra unha parte fundamental da propia sociedade. E o mandato popular vai ser aproveitado de xeito inmediato para liquidar a representación desa parte da sociedade. Ollo! Porque veremos como se intensifica a liquidación física das persoas opositoras ao fascismo en Planalto.

Pero, ademais, este autoritarismo de nova planta vai coincidir co fascismo europeo no rexeitamento do diferente, das minorías, e mesmo na impugnación da igualdade entre mulleres e homes. Homosexuais, indíxenas, negros e feministas están xa no punto de mira do futuro presidente e dos seu movemento.

É certo que, ata o momento, o único goberno electo democraticamente de carácter claramente fascista é o de Filipinas. Pero o novo fascismo ten unha enorme representación en Europa… e un aliado (e mesmo un representante ínclito) ao fronte dos Estados Unidos. Brasil vai ser unha peza clave para a estructuración do fascismo a nivel internacional. Vai ser a ponte entre Filipinas e os Estados Unidos. Pero tamén o laboratorio de probas para o tipo de campaña que realizarán os partidos fascistas para destruír a convivencia en Europa tras as eleccións de 2019.

Desde o meu punto de vista, salvo que colectivamente poidamos aprender as leccións das eleccións presidenciais de Brasil mañá, a elección de Bolsonaro vai marcar a historia do século XXI do mesmo modo que a elección de Hitler como chanceler da República de Weimar, marcou a historia do século XX.

É a gran lección da elección de Hitler é que os fascistas poden ser moi coherentes coas súas promesas electorais. Donald Trump deu mostras de que a coherencia coas promesas electorais poden convivir coa loucura. Ata o punto de que aínda non non procovou unha guerra nuclear porque os xenerais de máis alto rango negáronse a cumprir algunhas das súas ordes nos intres máis críticos. E esa coherencia debería ser motivo suficiente como para que as persoas demócratas tratasen por todos os medios de pechar o psaso ao fascismo. O fascismo nunca é un mal menor, por máis que as tradicións liberais de América Latina consideren que sempre é mellor un espadón que un movemento popular de inspiración socialista. Os fascismos do século XXI pretenden acabar coa liberdade e, daquela, con calquera forma de liberalismo digno de tal nome. Pero hai unha maioría social que isto aínda non quere velo. Por iso mañá Jair Bolsonaro será designado para ocupar o Palácio de Planalto.

Campo Lameiro

Visitei onte o Parque Arqueolóxico de Campo Lameiro. Nun país que non anda sobrado de símbolos culturais que dignifiquen o noso pasado e que permitan proxectar o futuro, resulta reconfortante atopar unha instalación cultural ben planificada e xestionada. Nun país que oscila entre a grandilocuencia e o desprezo do propio, agradécese que a ciencia poida guiar os nosos pasos sobre os dos nosos antergos.

Parece que camiñamos na dirección correcta na recuperación e valorización do noso calcolítico e da nosa idade do bronce.

Mágoa que sexa cedo de máis para poder poñernos de acordo sobre o valor dunha parte esencial do noso patrimonio, que inclúe a nosa lingua. E demasiado tarde para poder conservar ese patrimonio hoxe baixo discusión e baixo destrucción.

Amola á sociedade

No muro da Estación de Urzaiz en Vigo hai unha pintada que trata de expresar a frustración coas condicións en que vive a xente, especialmente a mocidade, na nosa sociedade. Pero, en vez de tratar de identificar aqueles factores que conducen a esa frustración, o berro da parede arremete contra a sociedade no seu conxunto, sen tratar de discernir ningún tipo de responsabilidade.

Vivimos en sociedade porque é o noso medio vital, non por decisión racional. Sen a sociedade non hai a penas posibilidades de supervivencia humana. As historias de nenos lobo, que ilustran tan ben os límites da nosa humanidade social, indican un sentido posible dos cambios que debemos emprender para sermos máis humanos e máis respectuosos coa natureza. Pero non achegan ningunha proba de que poidamos vivir fóra dun contexto social, aínda que sexa un grupo organizado de lobos en vez dunha sociedade humana. Son unha invitación a desenvolver formas alternativas de sociedade, non a transformar a rabia en agresión á sociedade.

Os tempos idos

Fun onte a Arnoia, por ver de distraerme despois dunha xornada de traballo dura. Estiven a ver dos tomates, das uvas e da froita. Reguei, limpei algo as herbas e marchei por auga á Fonte da Présa. A casa da Oliveira agora ten auga, pero non sabe igual ca da fonte.

Polo Camiño Real pasaban dúas mulleres maiores, unha delas cun andador. O tempo deixara nelas ese pouso que non estraga a beleza definitiva, pero que acaba con todo o demais. Saudei, porque aos veciños hai que saudalos, aínda que non saibas o nome nin a familia. Miráronme de fite, de arriba abaixo, e deixaron que seguise o camiño. Pero só por ese breve intre que se tarda en cambiar unhas palabras e chegar a un acordo rápido.

  • .. non será fillo de Emilio? – Preguntaron.
  • E logo, non me parezo?
  • Si, paréceste ben; pero aínda máis a José Luis. – Afirmou unha.
  • Tes un aire co teu pai – admitiu a outra.
  • Pois vas darlle saúdos da nosa parte. Eu son Lola e esta é Ramona. Nós somos de aquí e aínda pasamos ben tempo co teu pai.
  • E vive aínda?
  • Si, anda amolado polo Párkinson, pero está vivo e contento, moi ben de ánimo…

Pola noite, chamei polo meu pai para contarllo. Comprobou, mediante unha descrición rápida e precisa, que non se estaba equivocando. E, de seguida, comezou a debullar con quen casaran, quen era a súa familia, con que fincas nosas extremaban elas, con que casas quedaran. O relato foi decorrendo corrente arriba polo regueiro da vida ata chegar á infancia. Ao final da conversa el era un rapaz que volvera de Orbán para vivir cos avós; e elas eran unhas nenas, unha algo máis vella ca outra, pero pequenas as dúas. Xa non quedaban para xogar nas tardes de outono máis que uns carrabouxos que igual facían de bolas que de fichas para un taboleiro pintado no chan, e unha billarda para ir pedindo despois de tres tiradas, como mandan as normas do xogo.

Acaso daquel país que fomos, dos soños e dos xogos nas rúas e nas corredoiras, non quedan máis que as lembranzas e os sorrisos murchos e alegres nos ollos dos vellos.

27192204399_8268dad842_k

A %d blogueros les gusta esto: