A morte

Onte morreu Xoán de Chavós, un dos loitadores a prol da pluralidade cultural de Galicia e da equidade coa comunidade xitana. Galeguista convencido, adicou a súa vida á causa dos xitanos de Galicia, sen exclusións.

Quedan aínda moitas persoas históricas nesta angueira, o que nos enche de orgullo e de esperanza. Pero a ausencia de Xoán, rival do noso Secretariado Xitano durante anos, pero cordial enimigo e colaborador sempre, é unha perda das que non teñen reparación. Precisamente porque a nosa relación foi tan cordial como fondas as nosas diferenzas, que ao cabo eran simplemente organizacións diferentes e crenzas relixiosas distantes, pois no político e no cultural fomos, a pesar de todo, tan afíns, a morte abre unha ausencia sen consolo.

Será necesario rehabilitar a súa memoria e agradecer os seus esforzos, tanto en público como en privado, restaurar a súa obra e tentar que non chegemos a outra defunción na nosa contorna sen facer sequera unha mínima xustiza en vida.

O esforzo

Non sempre ten premio. Madia leva! Pero queremos crer que cada vez que nos esforzamos por conseguir algo, con respecto ás normas e con atención a outras persoas, aínda que non cumpramos a meta marcada, avanzamos no camiño da bondade, da beleza e da solidariedade.

Non se trata de ningunha comprobación científica. Xa comentara Kant no seu día, que a esperanza que temos de que o ben teña a palabra última sobre a realidade que habitamos, non forma parte do mundo da ciencia, senón da apertura á trascendencia.

Pero non queremos clausurar o noso mundo dentro do círculo do demostrable. E cada vez que podemos mostrar que o esforzo paga a pena, facemos por reforzar o noso convencemento de que queremos e podemos construír na nosa terra un fogar máis habitable.

8 de abril

Deixou unha morea de cousas, tantas que son malas de contar. Desde o premio a toda unha vida a Valentín Suárez, no medio dunha cerimonia realmente expectacular do Instituto da Cultura Xitana, ata unha miña aparición na TV Española a falar dos procesos de erradicación do chabolismo.

É un proceso cheo de luces e sombras; pero os avances son moitos e o camiño por andar aínda longo. Lachó Drom!

Guerras

Pedíranme de Avaaz unha sinatura para establecer unha zona de exclusión aérea en Líbia. Os países da Tripolitania, como o resto do Magreb, Exipto, a Península Arábiga e os países denominados árabes en xeral andan revoltos. Pero houbo quen entendeu que tiña que aproveitar as revolucións -burguesas e liberais en certo modo, pero preñadas de carraxe, de dignidade musulmana e de afirmacións étnicas tamén, fronte ao nacionalismo árabe- para traer máis guerra a Oriente Próximo, coa excusa da intervención humanitaria e co negro fondo do petróleo como bandeira.

Lin hai ben anos a “Versant sud de la liberté”; tantos que non podo deixar de simpatizar coa aparición do individualismo moderno nas sociedades musulmanas en particular e nos países en desenvolvemento en xeral. Matizo que aínda é posible crer no desenvolvemento da xente, na medida que unha metade da humanidade, non a máis pobre, pero tampouco a máis rica, está a conquistar con esforzo os obxectivos do Milenio, verbo da redución da fame e do analfabetismo, e fronte aos profetas da imposibilidade, conformistas e aliados do desorde establecido.

Considero oportuno dicir que as miñas breves estadías en Oujda e nas terras orientais do Al Magreb (Marrocos para os “occidentais”) afondaron no meu convencemento de que existe unha base humana, profesional e ética, para mudar as condicións políticas e sociais dos países árabes. Pero que son os lazos que unen os poderes deste mundo cos tiranos da nosa Ribeira Sur os que dificultan unha saída. E que a relixión non ten por que constituír un elemento retardatario do cambio, salvo que fique como única saída fronte ás dictaduras.

Pero teñen que ser as sociedades civís emerxentes quen conquisten as liberdades, paso a paso e con equivocacións. Os atallos (intervencionismo humanitario) e a guerra só favorecen aos poderosos de ambas ribeiras. Esconden, de calquera modo, a pretensión dun novo autoritarismo cunha base social máis ampla, máis afincada nas clases medias e con maiores débedas cos modos de vida das sociedades opulentas do Norte. Pero non necesariamente máis igualitarias nin máis democráticas.

Certo que, por un momento sentín arrepentimento por ter asinado a prol da zona de exclusión aérea. Foi un erro pensar que sendo moitos os que queríamos parar a masacre, non se organizaría un novo foco bélico na defensa do petróleo. Pero non debemos deixar de soñar con que un día a paz sexa posible; e que, cando estoupen os conflitos, poida haber unha arbitraxe internacional, xusta, imparcial, defensora da vida humana e respectuosa cos procesos políticos das persoas e dos pobos.

A telefonista

Onte enterraron a Hortensia, a telefonista de Mondariz. Eu, que o souben pola noite, sentín tristura. Pero, sobre todo saudade. Tristura porque foi unha boa muller, porque a miña avoa Concha fora amiga súa; tamén a miña tía Chon, case vinte anos máis nova que a miña avoa; e a miña nai… Saudade porque viñeron canda min unha morea de lembranzas. As máis recentes son máis fragmentarias, con luces e sombras, coma todo no mundo dos adultos. Pero as máis antigas son nidias, e estruturan o mundo, danlle sentido.

O día que naceu Pili, o 22 de maio do ano 70, nós vivíamos ainda en Alles, Peñamellera Alta. Viñemos a Mondariz porque ía nacer Pili. E, a seguir, volvía a familia toda para Galicia. A miña nai concursara para Frades, e ao meu pai déranlle en Troncoso por dereitos de consorte… Tempos idos.

Pili naceu, igual ca nós, na Clínica de Pintado, en Vigo. Só Juan nacera en Mondariz e Xosé Carlos, despois, en Mondariz Balneario. Tiñamos que saber dela e máis da miña nai. Lalita, coa que quedamos ese día, levounos do outro lado da rúa, no comezo do xardín de Rodríguez Fornos, fronte á Igrexa, onda a telefonista. Recibiunos facéndonos unha festa, porque viña de nacer a nosa irmaciña. Logo atendeu a alguén que lle pedía unha conferencia. E, a seguir, pediu conferencia coa Clínica de Pintado, para falar coa miña nai.

Mentres agardábamos, porque non había automatismos, nin os teléfonos eran accesibles, explicounos como había que manipular os cabos, segundo os números de teléfono e as localidades, para compor os códigos. Logo, cando cumpría unha espera, debían chamala a ela para que poidesen comunicar as dúas partes interesadas. Se unha das partes non tiña teléfono, como era o noso caso, agardaba no locutorio, para facer a espera.

Seguimos esperando un tempo indefinido, que daquela fóra unha eternidade pero que un reloxio podería traducir nunha espera razonable para as comunicacións daquela. E logo viu a comunicación. Fomos entrando nunha cabina de madeira, a penas illada do resto do locutorio. O teléfono era ben grande e estaba moi alto. Tímidos e temerosos, fomos oído da boca da miña nai, totalmente distorsionada e lonxana, a nova que xa sabiamos: nacera Pili, a nosa irmá pequena.

Hoxe a tecnoloxía é outra cousa. Achegar persoas e acurtar distancias, segue a significar o mesmo que aquela tarde de maio. Morreu Hortensia. Aquel mundo da miña infancia vai sendo enterrado por outro que segue a ter sentido, aínda que a saudade por veces faga un nó na nosa gorxa e dificulte a nosa fala.

Primavera

Está chegando a primavera. Con esforzo, sabendo que volverán días grises, vento norte e sabañóns nas mans. Pero hoxe o meu pai, Emilio González Vázquez, da Oliveira, en Arnoia, amencía oitenta primaveras. E o noso mundo púxose contento, como se fose a primeira primavera do mundo.

Logo virán outras. Pero esta pariuna el solo, con entusiasmo e alegría.

Igualdade

Asistín na Coruña esta mañá á inauguración da Campaña “Te corresponde / nos corresponde” da Cruz Vermella Española sobre a conciliación da vida persoal, familiar e laboral… e sobre as disparidades de xénero no mercado de traballo. Na web da campaña http://www.tecorrespondenoscorresponde.org/ pódese consultar toda a información dispoñible. O enfoque é empregar o humor para explicar unha realidade que non ten graza. Por iso o microsite da campaña leva ese nome: http://www.enrealidadnotienegracia.org/. Porque sen conciliación perdemos todos e todas. Só que elas perden máis ca nós.

Acaso sexa a empresa, e esta é a insistencia desta campaña, quen maior responsabilidade ten para facer posible o que na Lei é unha realidade e na práctica unha utopía. Pero non é menos certo que memtres os homes utilicemos posicións de poder que están na sociedade como ferramenta de opresión na parella (por fas ou por nefas) as declaracións marcharán por un lado e a realidade por outro.

Estamos, de verdade, dispostos -os homes- a que as cousas cambien, comezando polas pequenas cousas que están na nosa man e que non nos dá a gana de facer no fogar?

Lealtade

Non se improvisa. Acaso porque a única importante acontécelle a cada quen consigo mesmo. Pero, ao cabo, quen non mantén lealtades, alén do propio embigo, carece dunha perspectiva humana da existencia. Non é que non teñamos dereito a mudar de opinión, de compañías, mesmo de bando, que a vida dá moitas voltas. Acontece ás veces que a única maneira de permanecer fiel aos propios principios é ir mudando de comaradas.

Pero todo ten un límite. Seguro que non hai nada tan inmutable que non se poida cuestionar. Tampouco ninguén tan relativo que non mereza que permaneza o noso corazón e a nosa vida por un tempo ao seu carón.

Diría incluso máis. Quen non pode mostrar lealtades, carece de convencementos. E conduce a súa vida entre o egoísmo e a traizón. Quen só exhibe lealtades, carece de convencementos. E conduce a súa vida entre o gregarismo e o fanatismo.

Xexún

Lonxe fica o Ramadán do ano pasado. E aínda non anda perto o de ogano. Pero comezou o xexún baha’í, tan parecido ao Ramadán, e ao tempo tan distinto, lonxe do noso senso de pecado, pero perto da nosa idea de purificación do corpo e de mellora da persoa. E agora, despois dos entroidos, antes da Pascua florida, tócalle a vez á nosa tradición cultural, acaso tamén á nosa relixión, para os que aínda camiñamos nela.

Seguir a cumprir un ritual porque foi dos nosos pais, para que sexa dos nosos fillos, pode ter pouco senso. Pero se non queremos que os ritmos de Samba e as comparsas chegadas de fóra acaben devorando aos nosos entroidos, alguén entre nós, debería botar mañá cinza pola cabeza e comezar a xeira das carnes tollendas, non por mortificación, senón para mellorar como persoas; e para seguir sendo galegos.

Medrar

Antes era doado. A pesar dos medos. Non vira aínda unha década do tempo que me tocou vivir sobre a terra e xa era consciente de que ser maior non era o mellor que me podía pasar. Pero tampouco era cousa de ficar. O río sempre levaba a auga río abaixo. E o vento Sur sopraba nas nubes montaña arriba. Sempre foi. É lei de vida.

So que agora, coa rótula totalmente calcificada, cando xa vivín como pouco dúas vidas, non é tan doado saber que vén despois. Medrar xa non é unha cuestión biolóxica. Por iso as incertezas deste tempo son ben outras. Non hai marcos na terra para os límites. O ceo, ben certo, é libre. Pero andar ceibes e sen roteiro non é hábito entre nós.

Párome e penso: teño algúns rascuños en papel sobre o que farei mañá. E tarefas postas, para min e para a miña xente, cando menos ata que volte o frío. Pero non hai case rotinas na miña vida. Acaso as máis básicas, para erguerse, nese riscar do día artificial e constante que gozo e sufro; tamén para deitarse. O resto, son vieiros trazados no vento.

Velaí o espazo simbólico onde trato de erguer as pólas da alma.

A %d blogueros les gusta esto: